Cổ đông sáng lập có được chuyển nhượng cổ phần không?

Khi thành lập công ty cổ phần, các cổ đông sáng lập trở thành chủ sở hữu của doanh nghiệp thông qua việc nắm giữ cổ phần. Tuy nhiên, liệu họ có quyền tự do chuyển nhượng những cổ phần này cho người khác? Câu hỏi này là một vấn đề pháp lý quan trọng mà nhiều doanh nhân phải đối mặt khi có nhu cầu thay đổi cơ cấu vốn hoặc rút vốn từ công ty. Bài viết này sẽ giải đáp chi tiết về quyền chuyển nhượng cổ phần của cổ đông sáng lập theo quy định pháp luật hiện hành.

Khái niệm cổ đông sáng lập và quyền sở hữu cổ phần

Cổ đông sáng lập là ai?

Cổ đông sáng lập (hay còn gọi là cổ đông thành viên) là những cá nhân hoặc tổ chức tham gia vào quá trình thành lập công ty cổ phần, góp vốn ban đầu và được cấp cổ phần từ lúc công ty được đăng ký kinh doanh. Họ là những người sáng lập nên công ty và có quyền lợi as well as nghĩa vụ như bất kỳ cổ đông nào khác.

Theo Luật Doanh nghiệp 2020, cổ đông sáng lập phải:

• Góp đủ vốn theo cam kết trong Điều lệ công ty
• Tham gia các Đại hội đồng cổ đông (ĐHĐCĐ)
• Có quyền bầu chọn, được bầu chọn vào Hội đồng quản trị (HĐQT) và Ban kiểm soát (BKS)
• Nhận cổ tức (nếu có) từ lợi nhuận doanh nghiệp

Quyền chuyển nhượng cổ phần

Cổ phần đại diện quyền sở hữu trong công ty và có thể được chuyển nhượng. Tuy nhiên, quyền này không phải lúc nào cũng toàn vẹn. Cổ đông sáng lập có quyền chuyển nhượng cổ phần, nhưng phải tuân thủ các điều kiện và hạn chế do pháp luật quy định để bảo vệ lợi ích của công ty và các cổ đông khác.

Quy định pháp luật về chuyển nhượng cổ phần

Luật Doanh nghiệp 2020 – Những quy định cơ bản

Theo Luật Doanh nghiệp 2020, chuyển nhượng cổ phần là hành động chuyển giao quyền sở hữu cổ phần từ người nắm giữ này sang người khác. Luật này quy định rõ:

• Nguyên tắc cơ bản: Cổ đông có quyền chuyển nhượng cổ phần của mình, trừ những trường hợp bị cấm hoặc hạn chế theo quy định của pháp luật hoặc Điều lệ công ty.
• Điều lệ công ty: Các hạn chế về chuyển nhượng cổ phần phải được ghi rõ trong Điều lệ công ty, không được tùy ý cấm hoàn toàn quyền chuyển nhượng cổ phần.
• Công khai và minh bạch: Chuyển nhượng cổ phần phải được thực hiện công khai, thông báo cho công ty để cập nhật sổ cổ đông.

Các quy định liên quan khác

Ngoài Luật Doanh nghiệp, chuyển nhượng cổ phần còn được quy định trong:

• Luật Chứng khoán: Đối với các công ty niêm yết, chuyển nhượng cổ phần có hạn chế đặc biệt đối với các cổ đông sáng lập (lock-up period).
• Pháp lệnh Chứng chỉ chứng quyền: Các trường hợp sử dụng cổ phần làm tài sản đảm bảo.
• Luật Thuế: Chuyển nhượng cổ phần phải chịu thuế thu nhập từ chuyển nhượng, tùy theo tính chất của bên nhận chuyển nhượng.

Cổ đông sáng lập có được chuyển nhượng cổ phần không?

Câu trả lời trực tiếp

Có, cổ đông sáng lập được chuyển nhượng cổ phần trong công ty cổ phần, nhưng phải tuân thủ những điều kiện và quy trình nhất định. Đây là một quyền cơ bản của cổ đông, được pháp luật công nhận để đảm bảo tính lưu động của vốn và cho phép cổ đông rút vốn hoặc tìm kiếm cơ hội đầu tư khác.

Tuy nhiên, cần phân biệt rõ ràng giữa:

• Công ty cổ phần không niêm yết: Cổ đông sáng lập có quyền chuyển nhượng cổ phần với các hạn chế nhẹ hơn, chủ yếu liên quan đến Điều lệ công ty.
• Công ty cổ phần niêm yết: Cổ đông sáng lập phải tuân thủ các quy định về lock-up period (thường 12 tháng kể từ ngày niêm yết), không được chuyển nhượng cổ phần trong thời gian này.

Điều kiện để chuyển nhượng cổ phần

Để thực hiện chuyển nhượng cổ phần hợp pháp, cổ đông sáng lập cần đáp ứng các điều kiện sau:

Những hạn chế trong chuyển nhượng cổ phần

1. Cấm chuyển nhượng hoàn toàn

Cổ đông sáng lập không được chuyển nhượng cổ phần trong các trường hợp sau:

• Cổ phần bị kê biên: Khi bị tòa án kê biên cổ phần do nợ tài chính hoặc các khoản nợ khác.
• Cổ phần bị đặt làm tài sản đảm bảo: Nếu cổ phần được sử dụng làm tài sản đảm bảo cho khoản vay, không được chuyển nhượng mà không sự đồng ý của chủ nợ.
• Vi phạm lệnh của tòa án: Khi tòa án đã ra lệnh cấm chuyển nhượng cổ phần trong các vụ tranh chấp pháp lý.
• Cổ phần thuộc tài sản bị tranh chấp: Trong quá trình giải quyết tranh chấp (đơn chon, ly hôn, chia di sản).

2. Hạn chế quyền chuyển nhượng

Ngoài những trường hợp cấm hoàn toàn, cổ đông sáng lập cũng có thể gặp những hạn chế sau:

• Quyền ưu tiên mua (Right of First Refusal): Theo Điều lệ công ty, các cổ đông khác hoặc công ty có quyền ưu tiên mua cổ phần trước khi bán cho bên ngoài.
• Lock-up period (Đối với công ty niêm yết): Cổ đông sáng lập không được chuyển nhượng cổ phần trong thời gian 12 tháng kể từ ngày niêm yết trên sàn giao dịch chứng khoán.
• Hạn chế từ Điều lệ công ty: Công ty có thể quy định trong Điều lệ về tỷ lệ cổ phần tối thiểu mà cổ đông phải nắm giữ hoặc hạn chế về số lượng cổ phần có thể chuyển nhượng.
• Hạn chế từ pháp luật chuyên ngành: Đối với công ty hoạt động trong lĩnh vực có quy định đặc biệt (như bảo hiểm, ngân hàng, viễn thông), có thể có hạn chế về tỷ lệ cổ phần nước ngoài hoặc yêu cầu cấp phép.

3. Hạn chế từ Điều lệ công ty

Điều lệ công ty là tài liệu pháp lý chi phối hoạt động của công ty cổ phần. Tại đây, công ty có thể quy định:

• Tỷ lệ cổ phần tối thiểu mà các cổ đông sáng lập phải nắm giữ
• Quy trình phê duyệt từ HĐQT hoặc ĐHĐCĐ trước khi chuyển nhượng
• Yêu cầu báo cáo trước hoặc xin phép từ công ty
• Thời hạn cấm chuyển nhượng cổ phần

Tuy nhiên, theo Luật Doanh nghiệp, Điều lệ công ty không được cấm hoàn toàn quyền chuyển nhượng cổ phần, chỉ được hạn chế một cách hợp lý.

Thủ tục chuyển nhượng cổ phần cho cổ đông sáng lập

Các bước thực hiện chuyển nhượng cổ phần

Để thực hiện chuyển nhượng cổ phần hợp pháp, cổ đông sáng lập cần tuân theo quy trình sau:

Bước 1: Kiểm tra Điều lệ công ty

Trước tiên, cần xem xét kỹ Điều lệ công ty để hiểu rõ các hạn chế hoặc yêu cầu về chuyển nhượng cổ phần, bao gồm:

• Có hạn chế hay cấm chuyển nhượng không?
• Có yêu cầu phê duyệt từ HĐQT hoặc ĐHĐCĐ không?
• Có quyền ưu tiên mua của công ty hoặc cổ đông khác không?

Bước 2: Thực hiện thủ tục nội bộ (nếu cần)

Nếu Điều lệ công ty yêu cầu, cổ đông phải:

• Gửi thông báo chuyên nhượng cổ phần cho công ty
• Xin phê duyệt từ HĐQT hoặc ĐHĐCĐ (nếu yêu cầu)
• Thông báo cho các cổ đông khác để họ sử dụng quyền ưu tiên mua (nếu có)

Bước 3: Thỏa thuận giá cổ phần

Cộ đông sáng lập và bên mua cần thỏa thuận về:

• Giá chuyển nhượng cổ phần
• Hình thức thanh toán
• Thời hạn thanh toán
• Các điều kiện khác của hợp đồng

Bước 4: Ký hợp đồng chuyển nhượng cổ phần

Cổ đông sáng lập và bên mua cần ký hợp đồng chuyển nhượng cổ phần, trong đó phải ghi rõ:

• Thông tin chi tiết về cổ phần được chuyển nhượng (số lượng, mệnh giá, giá chuyển nhượng)
• Thông tin bên bán (cổ đông sáng lập) và bên mua
• Điều kiện chuyển nhượng
• Ngày hiệu lực của hợp đồng

Bước 5: Thực hiện thanh toán

Bên mua thanh toán đầy đủ giá chuyển nhượng cho cổ đông sáng lập.

Bước 6: Thông báo và cập nhật với công ty

Sau khi thanh toán hoàn tất, cần:

• Gửi hóa đơn chuyên nhượng cổ phần hoặc giấy tờ xác nhận chuyển nhượng cho công ty
• Yêu cầu công ty cập nhật sổ cổ đông để ghi tên bên mua là chủ sở hữu mới của cổ phần
• Cấp lại chứng chỉ cổ phần cho bên mua (nếu công ty phát hành chứng chỉ)

Bước 7: Hoàn thiện các thủ tục thuế

Tùy theo tính chất chuyên nhượng, cổ đông sáng lập có thể phải:

• Nộp tờ khai thuế thu nhập cá nhân (nếu là cá nhân)
• Nộp tờ khai thuế thu nhập doanh nghiệp (nếu là tổ chức)
• Nộp hóa đơn hoặc biên nhận chuyên nhượng (tuỳ theo quy định của địa phương)

Hồ sơ cần thiết để chuyển nhượng cổ phần

Để hoàn thành quy trình chuyên nhượng, cổ đông sáng lập cần chuẩn bị các tài liệu sau:

• Chứng chỉ cổ phần hoặc sổ cổ đông xác nhận quyền sở hữu
• Hợp đồng chuyên nhượng cổ phần (được cấp chứng thực hoặc công chứng)
• Tờ khai thuế thu nhập (nếu là cá nhân) hoặc tờ khai doanh nghiệp (nếu là tổ chức)
• Hóa đơn hoặc biên nhận chuyên nhượng
• Giấy tờ chứng minh về thanh toán (biên lai, séc, chuyển khoản, v.v.)
• Giấy phép kinh doanh và Điều lệ công ty (bản sao có công chứng)
• Quyết định HĐQT hoặc biên bản ĐHĐCĐ phê duyệt chuyên nhượng (nếu bắt buộc)

Những vấn đề cần lưu ý khi chuyên nhượng cổ phần

Các vấn đề quan trọng cần xem xét

Lưu ý về định giá cổ phần

Khi chuyên nhượng cổ phần, giá chuyên nhượng là yếu tố quan trọng và cần lưu ý:

• Định giá công bằng: Giá chuyên nhượng phải phản ánh giá trị thực tế của cổ phần tại thời điểm chuyên nhượng
• Ảnh hưởng đến thuế: Lợi nhuận từ chuyên nhượng = Giá bán – Giá gốc. Nên thỏa thuận giá hợp lý để tránh tranh cãi với cơ quan thuế
• Để tránh tranh chấp: Nên sử dụng dịch vụ định giá từ các công ty có chuyên môn để có giá trị độc lập và khách quan

Ví dụ thực tế về chuyên nhượng cổ phần

Ví dụ 1: Công ty cổ phần không niêm yết

Ông A là cộ đông sáng lập của công ty cổ phần XYZ, nắm giữ 1.000 cổ phần (chiếm 25% vốn điều lệ). Ông A quyết định chuyên nhượng 500 cổ phần cho ông B với giá 200.000 đồng/cổ phần. Quá trình chuyên nhượng như sau:

• Bước 1: Ông A kiểm tra Điều lệ công ty XYZ, thấy rằng không có hạn chế về chuyên nhượng cổ phần.
• Bước 2: Ông A thông báo cho công ty về ý định chuyên nhượng, công ty xác nhận các cộ đông khác không sử dụng quyền ưu tiên mua.
• Bước 3: Ông A và ông B thỏa thuận giá chuyên nhượng là 100.000.000 đồng (500 cổ phần × 200.000 đồng).
• Bước 4: Ông A và ông B ký hợp đồng chuyên nhượng cổ phần, được công chứng tại công chứng viên.
• Bước 5: Ông B thanh toán 100.000.000 đồng cho ông A qua chuyển khoản ngân hàng.
• Bước 6: Ông A gửi giấy tờ chuyên nhượng cho công ty, yêu cầu cập nhật sổ cộ đông.
• Bước 7: Ông A nộp tờ kải thuế thu nhập cá nhân, kê khai lợi nhuận từ chuyên nhượng cổ phần (nếu có lợi nhuận).

Ví dụ 2: Công ty cổ phần niêm yết

Bà C là cộ đông sáng lập của công ty cổ phần PQR, niêm yết trên sàn giao dịch chứng khoán từ ngày 1/6/2023. Bà C nắm giữ 2.000 cổ phần và muốn chuyên nhượng tất cả cổ phần. Tuy nhiên:

• Bước 1: Bà C kiểm tra quy định lock-up period. Vì công ty niêm yết từ 1/6/2023, nên cộ đông sáng lập bị cấm chuyên nhượng cổ phần trong 12 tháng (từ 1/6/2023 đến 31/5/2024).
• Bước 2: Bà C phải chờ đến ngày 1/6/2024 mới có thể chuyên nhượng cổ phần.
• Bước 3: Sau khi hết lock-up period, bà C thực hiện chuyên nhượng cổ phần qua sàn giao dịch chứng khoán hoặc thỏa thuận riêng.
• Bước 4: Bà C nộp tờ khai thuế thu nhập cá nhân cho cộ đông có cư trú hoặc căn cứ ở Việt Nam.

Ví dụ 3: Hạn chế từ Điều lệ công ty

Ông D là cộ đông sáng lập của công ty cổ phần MNO, nắm giữ 1.500 cổ phần. Điều lệ công ty MNO có quy định rằng: “Cộ đông chỉ được chuyên nhượng tối đa 50% cổ phần của mình, và phải được HĐQT phê duyệt trước khi chuyên nhượng.” Do đó:

• Bước 1: Ông D chỉ được chuyên nhượng tối đa 750 cổ phần (50% của 1.500).
• Bước 2: Ông D phải gửi đơn xin phê duyệt chuyên nhượng cổ phần lên HĐQT.
• Bước 3: HĐQT xem xét và quyết định phê duyệt hoặc từ chối. Nếu từ chối, ông D không được chuyên nhượng cổ phần.
• Bước 4: Nếu được phê duyệt, ông D thực hiện chuyên nhượng 750 cổ phần và nộp tờ khai thuế.

Những khác biệt giữa công ty cổ phần và công ty TNHH trong quyền chuyên nhượng cổ phần

Ngoài công ty cổ phần, cũng cần biết rằng có những loại hình doanh nghiệp khác. Các loại hình doanh nghiệp Việt Nam có những quy định khác nhau về quyền chuyên nhượng vốn:

• Công ty TNHH: Quyền chuyên nhượng vốn (phần vốn) bị hạn chế hơn so với công ty cổ phần, vì phần vốn không được phân chia thành cổ phần.
• Công ty hợp danh/hợp vốn: Quyền chuyên nhượng vốn bị hạn chế hoặc phụ thuộc vào sự đồng ý của các thành viên khác.
• Doanh nghiệp tư nhân: Không có quyền chuyên nhượng vốn theo cách tương tự công ty cổ phần.

Nếu doanh nghiệp của bạn đang cân nhắc chuyển đổi loại hình doanh nghiệp, việc chuyên nhượng cổ phần cũng sẽ bị ảnh hưởng.

Các trường hợp đặc biệt

Chuyên nhượng cổ phần trong sáp nhập doanh nghiệp

Khi giải thể công ty hoặc phá sản doanh nghiệp, quyền chuyên nhượng cổ phần sẽ bị ảnh hưởng. Trong những trường hợp này:

• Cộ đông không được chuyên nhượng cổ phần mà không sự đồng ý của các bên liên quan.
• Các cộ đông khác có thể có quyền ưu tiên mua cổ phần.
• Quá trình sáp nhập hoặc phá sản sẽ quyết định phân bổ cổ phần của cộ đông sáng lập.

Chuyên nhượng cổ phần cho cộ đông nước ngoài

Nếu cộ đông sáng lập muốn chuyên nhượng cổ phần cho cộ đông nước ngoài, cần lưu ý:

• Hạn chế về cộ đông nước ngoài: Một số ngành có hạn chế tỷ lệ vốn nước ngoài (ví dụ: viễn thông, hàng không, v.v.).
• Thủ tục cấp phép: Có thể cần phải xin cấp phép từ các cơ quan chức năng.
• Xử lý thuế và ngoại hối: Phải tuân thủ quy định về ngoại hối và thuế liên quan đến chuyên nhượng cho bên nước ngoài.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

1. Cộ đông sáng lập phải nắm giữ cổ phần trong bao lâu mới được chuyên nhượng?

Pháp luật không quy định thời hạn tối thiểu nắm giữ cổ phần cho cộ đông sáng lập của công ty cổ phần không niêm yết. Tuy nhiên, nếu là công ty niêm yết, cộ đông sáng lập phải nắm giữ cổ phần ít nhất 12 tháng kể từ ngày niêm yết (lock-up period). Một số Điều lệ công ty cũng có thể yêu cầu thời hạn tối thiểu.

2. Nếu chuyên nhượng cổ phần, phải nộp những loại thuế nào?

Chuyên nhượng cộ phần phát sinh lợi tức (chênh lệch giữa giá bán và giá gốc). Tuỳ theo tính chất của bên mua:

• Nếu bán cho cá nhân: Phải nộp thuế thu nhập cá nhân 20% trên lợi tức.
• Nếu bán cho doanh nghiệp: Phải nộp thuế thu nhập doanh nghiệp (tỷ lệ tùy loại doanh nghiệp) trên lợi tức.
• Một số địa phương: Có thể yêu cầu nộp thêm thuế môn bài.

3. Cộ đông khác có quyền mua trước cộ đông khác chuyên nhượng cổ phần không?

Có. Điều lệ công ty có thể quy định quyền ưu tiên mua (Right of First Refusal) cho các cộ đông khác hoặc công ty. Nếu có quyền này, cộ đông muốn chuyên nhượng phải thông báo cho họ trước để họ có cơ hội mua. Nếu họ từ chối hoặc không phản hồi trong thời hạn quy định, cộ đông mới có thể chuyên nhượng cho bên ngoài.

4. Hợp đồng chuyên nhượng cổ phần có bắt buộc phải công chứng không?

Pháp luật không bắt buộc phải công chứng hợp đồng chuyên nhượng cổ phần. Tuy nhiên, để bảo vệ quyền lợi và tránh tranh chấp, nên công chứng hoặc chứng thực hợp đồng. Công chứng sẽ tạo ra giá trị pháp lý cao hơn và dễ dàng giải quyết tranh chấp sau này.

5. Cộ đông sáng lập có thể chuyên nhượng 100% cổ phần không?

Có, cộ đông sáng lập hoàn toàn có thể chuyên nhượng toàn bộ cộ phần của mình, trừ khi:

• Điều lệ công ty quy định tỷ lệ cũ phần tối thiểu phải nắm giữ.
• Cộ phần bị kê biên hoặc bị hạn chế.
• Còn nợ tiền góp vốn.
• Đang trong lock-up period (công ty niêm yết).

6. Khi chuyên nhượng cộ phần, công ty có thể từ chối cập nhật sổ cộ đông không?

Không. Theo Luật Doanh nghiệp 2020, công ty bắt buộc phải cập nhật sổ cộ đông khi có chuyên nhượng cộ phần hợp pháp. Nếu công ty từ chối cập nhật mà không lý do chính đáng, cộ đông mới có thể khiếu nại lên cơ quan chức năng hoặc khởi kiện công ty.

Kết luận

Cổ đông sáng lập hoàn toàn có quyền chuyên nhượng cổ phần của mình trong công ty cổ phần. Đây là một quyền cơ bản được pháp luật bảo vệ, giúp cộ đông tìm kiếm cơ hội đầu tư khác hoặc rút vốn từ doanh nghiệp. Tuy nhiên, quyền này không phải lúc nào cũng toàn vẹn, mà phải tuân thủ những điều kiện và hạn chế do pháp luật và Điều lệ công ty quy định.

Để thực hiện chuyên nhượng cõ phần hợp pháp và bảo vệ quyền lợi của mình, cộ đông sáng lập nên:

• Kiểm tra kỹ Điều lệ công ty để hiểu rõ các hạn chế.
• Nộp hồ sơ đầy đủ và tuân thủ quy trình nội bộ công ty.
• Thỏa thuận giá cõ phần hợp lý và công bằng.
• Ký hợp đồng chuyên nhượng được công chứng hoặc chứng thực.
• Nộp tờ khai thuế đúng thời hạn và đầy đủ.
• Theo dõi công ty để đảm bảo cập nhật sổ cõ đông kịp thời.

Nếu có những vấn đề phức tạp hoặc không chắc chắn, nên tư vấn với chuyên gia pháp lý hoặc kế toán để đảm bảo mọi bước thực hiện chuyên nhượng cõ phần là hợp pháp và hiệu quả.

Liên hệ tư vấn với TB Law

Nếu bạn là cõ đông sáng lập và đang cân nhắc chuyên nhượng cõ phần, hoặc có những thắc mắc về quy trình, hạn chế pháp luật, và xử lý thuế, TB Law sẵn sàng hỗ trợ bạn.

Đội ngũ chuyên gia kế toán, thuế và pháp lý tại TB Law sẽ:

• Phân tích tình huống cụ thể của bạn
• Hướng dẫn chi tiết từng bước thực hiện chuyên nhượng
• Hỗ trợ soạn thảo và công chứng hợp đồng
• Xử lý các vấn đề thuế liên quan
• Giải quyết tranh chấp (nếu phát sinh)

Liên hệ ngay để nhận tư vấn miễn phí:

• 📞 Hotline: 0932 796 879
• 📞 Điện thoại: 028 6686 7799
• ✉️ Email: [email protected]
• 📍 Địa chỉ: 107 Hoa Lan, Phường 2, Quận Phú Nhuận, TP. Hồ Chí Minh
• 🌐 Website: https://tblaw.vn

TB Law – Đơn vị tư vấn luật doanh nghiệp, kế toán thuế uy tín tại Việt Nam

”
}